Çocuğunuzun pes ekinovarus ortezini takarken topuğunu yerleştirmekte zorlanabilir, kayışların sıkılığından emin olamayabilir veya ayağının ayakkabıdan çıktığını görebilirsiniz. Özellikle ilk günlerde bu işlemi öğrenmek zaman alabilir.
Doğru uygulamada topuk ayakkabının içinde yerinde kalmalı, çorap ve dil kırışmamalı, kayışlar ayağı ağrı ve aşırı basınç oluşturmadan sabitlemelidir. Tekrar takmanıza rağmen ayak kayıyorsa ya da ciltte tahriş oluşuyorsa ortotist-prostetistinizden uyum kontrolü istemelisiniz.
Bu rehber, Ponseti tedavisi sonrasında kullanılan, iki ayakkabının bir bar ile birbirine bağlandığı ayak abdüksiyon ortezine odaklanır. Takma sırası cihazın modeline göre değişebilir; teslim sırasında size gösterilen uygulama esas alınmalıdır.
Tedaviye başlangıç süreci: Ponseti yönteminden ortez kullanımına
Pes ekinovarus, ayağın doğuştan içe ve aşağı doğru dönük olduğu bir durumdur. Tedavide yaygın olarak kullanılan Ponseti yöntemi, ayağın aşamalı olarak düzeltilmesini ve elde edilen düzelmenin korunmasını amaçlar.
Süreç genel olarak şu adımları içerir:
- İlk değerlendirme: Ortopedi uzmanı ayağın şeklini, hareketini ve çocuğun genel durumunu değerlendirir.
- Manipülasyon ve alçı: Ayak, eğitimli tedavi ekibi tarafından kademeli olarak uygun pozisyona getirilir ve seri alçılar uygulanır. Alçılar genellikle haftalık olarak değiştirilir.
- Aşil tenotomisi: Gerekli görülen çocuklarda Aşil tendonundaki gerginliği gidermek için küçük bir işlem uygulanabilir. Ardından yeniden alçılama yapılabilir.
- Abdüksiyon ortezi: Alçı tedavisiyle elde edilen düzelmenin korunması için özel ayakkabı ve bar sistemi kullanılır.
- Takip: Düzenli kontrollerde ayağın gelişimi, cihazın uyumu ve olası nüks belirtileri değerlendirilir.
Ortez aşaması, tedavinin devamıdır. Günlük kullanım süresi ve bu sürenin ne zaman değişeceği çocuğu takip eden ekip tarafından belirlenir. NHS’nin çarpık ayak rehberi, alçı, gerektiğinde cerrahi işlem ve barlı ayakkabı kullanımını bu bütünün aşamaları olarak açıklar.
Ortezler farklı tanılarda farklı amaçlarla kullanılır. Örneğin serebral palside ortez kullanımı, bu farklı kullanım amaçlarını ele alan bir konudur. Pes ekinovarus için verilen barlı ortezin ayarları ve kullanım programı ise çocuğun kendi tedavi planına göre uygulanmalıdır.
1. Ortez çocuğumun ayağına uygun mu?
Uyum değerlendirmesi yalnızca ayakkabı numarasına bakılarak yapılmaz. Teslim sırasında ortotist-prostetist; ayakkabı boyutunu, ayağın içeride nasıl tutulduğunu, topuğun yerleşimini ve bar genişliğini birlikte kontrol eder.
Ayağın ayakkabıya girmesi tek başına yeterli değildir. Topuğun uygun konumda kalması ve kayışlar kapatıldığında ayağın içeride kaymaması da gerekir.
Teslim randevusunda cihazı kendiniz takmayı deneyin. Uzmanın uygulamanızı izlemesi, evde zorlandığınız noktaları önceden fark etmenize yardımcı olabilir.
2. Ortezi doğru taktığımı nasıl anlarım?
Öncelikle çocuğunuzun cildini ve çorabını kontrol edin. Çorapta kırışıklık, ayakkabının içinde yabancı bir cisim veya katlanmış bir bölüm bulunmamalıdır.
Size öğretilen takma sırasını tamamladıktan sonra şu noktaları gözden geçirin:
- Topuk, ayakkabının arka ve alt kısmına yerleşmiş mi?
- Dil düzgün duruyor mu?
- Kayışlar dönmeden ve cildi sıkıştırmadan kapanmış mı?
- Modelde kontrol penceresi varsa topuk uygun konumda görünüyor mu?
- Ayakkabıların bar bağlantıları tam olarak kilitlenmiş mi?
Kayışların hangi sırayla kapatılacağı ve barın ne zaman bağlanacağı modele göre değişebilir. Hull Üniversitesi Hastanelerinin aile rehberi, topuğun yerleşimini ve uygulamadan sonra konumunun kontrolünü özellikle vurgular.
3. Topuk neden yukarı çıkıyor, ayak neden ayakkabıdan kaçıyor?
Topuk başlangıçta tam yerleşmemiş olabilir veya kullanım sırasında ayak ayakkabının içinde hareket etmiş olabilir. Kayışların uygulanışı ve cihazın ayağa uyumu birlikte değerlendirilmelidir.
Kontrol penceresinden topuğun yükseldiğini fark ederseniz ayakkabıyı çıkarın, cildi kontrol edin ve size gösterilen şekilde yeniden takın. Ayağı zorlayarak aşağı bastırmayın.
Tekrar takmaya rağmen kayma sürüyorsa çözüm kayışları giderek daha fazla sıkmak değildir. Ortotist-prostetistinize başvurarak ayakkabı boyutunun, topuk yerleşiminin ve uygulamanın kontrol edilmesini isteyin. Gerektiğinde tedavi ekibi ayağın durumunu da yeniden değerlendirir.
4. Kayışları ne kadar sıkmalıyım?
Kayışlar, ayağı ve topuğu yerinde tutacak kadar sıkı olmalı; ağrı veya aşırı basınç oluşturmamalıdır. Çok gevşek uygulama ayağın kaymasına, aşırı sıkı uygulama ise cilt sorunlarına yol açabilir.
Teslim sırasında kullanılan kayış deliğini öğrenmek yararlıdır. Ancak büyüme, çorabın kalınlığı ve malzemenin esnemesi nedeniyle aynı delik her zaman aynı uyumu sağlamayabilir.
Her takışta yalnızca kayış deliğine değil, topuğun konumuna ve cildin durumuna da bakın. Uygun sıkılığı sağlayamıyorsanız uygulamayı uzmanınızla yeniden gözden geçirin.
5. Nasıl bir çorap kullanmalıyım?
Çorap, cihazın cilde temas ettiği alanları örtmeli ve ayağa uygun boyda olmalıdır. Ayakkabının içinde toplanan büyük çoraplar veya belirgin dikişler basınç oluşturabilir.
Çorabı giydirdikten sonra topuk ve parmak çevresini düzeltin. Kırışıklık kalmadığından emin olun. Modelin üreticisinin veya ortotist-prostetistinizin önerdiği çorap özelliklerini dikkate alın.
Ayağın kaymasını önlemek amacıyla kendi kararınızla üst üste çorap giydirmek yerine cihazın uyumunu kontrol ettirin.
6. Kızarıklık veya kayış izi gördüğümde ne yapmalıyım?
Ortezi çıkardığınızda topuk, ayak sırtı, ayak bileği çevresi ve kayışların temas ettiği bölgeleri inceleyin.
Geçmeyen kızarıklık, tekrarlayan sürtünme, su toplaması ve açık yara sıradan kullanım izi sayılmamalıdır. Kızarıklığın ne kadar sürede kaybolduğunu gözlemleyin ve tedavi ekibinizin verdiği cilt kontrolü talimatını izleyin. Leeds Eğitim Hastanelerinin rehberi, kalıcı kızarıklık ve su toplamasının uyum değerlendirmesi gerektirebileceğini belirtir.
Su toplaması veya açık yara varsa sorunlu bölgeyi baskı altında tutmaya devam etmeyin; yeniden kullanım ve cilt bakımı konusunda aynı gün tedavi ekibinizden yönlendirme alın. Kendi başınıza dolgu eklemek, cihazın içindeki basıncı değiştirebilir.
7. Çocuğum ağlıyor: Alışma süreci mi, uyum sorunu mu?
İlk günlerde iki ayağın barla bağlı olması çocuğun alıştığı hareket hissini değiştirebilir. Ancak her ağlamayı “alışacak” diye değerlendirmek doğru değildir.
Önce topuğun konumunu, çorap kırışıklıklarını, dil ve kayışları, ardından cildi kontrol edin. Açlık, uyku ve bez değişimi gibi günlük ihtiyaçları da gözden geçirin.
Sakin bir ortamda, mümkün olduğunca aynı sırayla uygulama yapmak süreci kolaylaştırabilir. Huzursuzluk devam ediyorsa veya her takışta belirgin biçimde tekrarlıyorsa cihazın değerlendirilmesini isteyin. Kullanım süresini kendi kararınızla azaltmak yerine yaşadığınız güçlüğü tedavi ekibiyle paylaşın.
8. Ortez küçük gelmeye başladığında nasıl anlarım?
Büyümeyle birlikte daha önce rahat uygulanan cihazı takmak zorlaşabilir. Yeni baskı bölgeleri, değişen kayış uyumu veya topuğu yerinde tutamama kontrol gerektirebilir.
Özellikle açık burunlu modellerde, yalnızca parmakların görünümüne bakarak ayakkabının küçük geldiğine karar vermek yanıltıcı olabilir. Yenileme kararı çocuğun yaşına ya da günlük ayakkabı numarasına göre tek başına verilmez.
Kontrol randevusunu beklemeden yeni gelişen uyum sorunlarını bildirin.
9. Bar genişliği ve ayakkabı açılarını değiştirebilir miyim?
Bar genişliği ve ayakkabı açıları çocuğun tedavi planına göre ayarlanır. Daha rahat göründüğü için açıları azaltmak veya barı daraltmak, cihazın amaçlanan işlevini değiştirebilir.
Size öğretilen günlük takma ve çıkarma işlemleri dışındaki ayarları kendiniz değiştirmeyin. Gevşeme ya da ayar değişikliği fark ederseniz ortotist-prostetistinize başvurun.
10. Ayakkabıları barsız kullanabilir miyim?
Bu rehberde anlatılan ayak abdüksiyon ortezinde ayakkabılar ve bar birlikte çalışır. Ayakkabıların tek başına kullanılması aynı işlevi sağlamaz.
Çocukta yalnızca tek ayak etkilenmiş olsa bile reçete edilen sistem iki ayakkabının birlikte kullanılmasını gerektirebilir. Barı çıkarmayı veya farklı bir sisteme geçmeyi tedavi ekibinizle görüşmeden uygulamayın.
11. Ortezi nasıl temizler ve bakımını yaparım?
Temizlik yöntemi ayakkabının, kayışların ve barın malzemesine göre değişir. Üreticinin talimatını izleyin; uygunluğu belirtilmemiş yıkama veya yüksek ısıyla kurutma yöntemlerini kullanmayın.
Günlük kontrolde kayışlarda yıpranma, tokalarda hasar, vidalarda gevşeme ve kilit mekanizmasında sorun olup olmadığına bakın.
Bağlantı tam kilitlenmiyorsa veya parça hasarlıysa cihazı zorlayarak kullanmayın. Bant, yapıştırıcı ya da farklı bir vida ile onarmaya çalışmak yerine uygulayıcı merkeze başvurun.
12. Kontrole gelirken yanımda ne getirmeliyim?
Randevuya yalnızca sorun olduğunu düşündüğünüz ayakkabıyı değil, iki ayakkabıyı, barı ve kullandığınız çorapları birlikte getirin.
Sorunu anlatırken şu bilgiler yardımcı olur:
- Sorunun hangi ayakta ve hangi bölgede oluştuğu.
- Takarken mi, hareket sırasında mı, uykuda mı fark edildiği.
- Kızarıklığın ne kadar sürdüğü.
- Son günlerde takma güçlüğü veya kayma olup olmadığı.
- Varsa cilt izlerinin fotoğrafları.
Muayene sırasında cihazı kendiniz takarak zorlandığınız adımı göstermeniz, uygulamanın değerlendirilmesini kolaylaştırır.
Evde zorlandığınızda destek isteyin
Ortezi doğru takmak, aileye gösterilmesi ve gerektiğinde yeniden çalışılması gereken bir beceridir. Yardım istemek için sorunun büyümesini beklemeyin.
Cihazın boyutu, topuk yerleşimi, kayışları ve bakımı konusunda ortotist-prostetistinizden; kullanım süresi, tedavinin ilerleyişi ve nüks şüphesi konusunda çocuğunuzu takip eden ortopedi ekibinden destek alın. Genel bilgi için PEV için ortez uygulamaları rehberimizi de inceleyebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Çocuğunuza verilen tedavi planı, cihazın üretici talimatları ve takip ekibinizin önerileri esas alınmalıdır.
